MUZEJSKE PRIČE KRUŠEVCA: NARODNI MUZEJ – ČUVAR PROŠLOSTI I IDENTITETA GRADA

Kada danas uđete u Narodni muzej Kruševac, pred vama se otvara putovanje kroz više hiljada godina istorije. Od praistorijskih nalaza i srednjovekovnog Kruševca, preko predmeta iz vremena Srpske revolucije, pa sve do svedočanstava savremenog doba, muzej predstavlja riznicu kolektivnog pamćenja grada i Rasinskog okruga.

Upravo zbog toga serijal „Muzejske priče Kruševca – blago Narodnog muzeja“ započinjemo pričom o ustanovi koja već skoro 75 godina čuva i predstavlja kulturno nasleđe ovog kraja.

- Narodni muzej u Kruševcu osnovan je odlukom Narodnog odbora opštine Kruševac 19. decembra 1951. godine. Ove godine u decembru proslavićemo 75 godina rada - kaže direktor muzeja Nikola Pantelić.

Malo je poznato da je muzej prvobitno osnovan kao Muzej narodnooslobodilačke borbe i da je bio smešten u Kući Simića, današnjem Malom muzeju.

- Postavka u Malom muzeju ticala se Narodnooslobodilačke borbe. Međutim, kako je vreme prolazilo, naši sugrađani su darovali svoje predmete, nasleđene od predaka, pa se formiralo više zbirki - objašnjava Pantelić.

Kako su muzejske kolekcije rasle, prostor Kuće Simića postao je nedovoljan. Zato je muzej 1971. godine preseljen u današnju zgradu, povodom obeležavanja šest vekova od osnivanja Kruševca.

- Zgrada je za potrebe Narodnog muzeja adaptirana prema projektu arhitekte Mirka Kovačevića - dodaje direktor Pantelić.

Zgrada u kojoj se muzej danas nalazi sama po sebi predstavlja istorijski spomenik. Izgrađena je 1863. godine za potrebe prve kruševačke Gimnazije, a tokom svoje duge istorije bila je rezervna vojna bolnica u vreme Balkanskih i Prvog svetskog rata, sedište nemačke vojne komande tokom Drugog svetskog rata, a potom i školska zgrada.

- Narodni muzej Kruševac useljen je u ovu zgradu 1971. godine. Od tada je postavka više puta menjana. Stalna postavka je poslednji put u celosti završena 2019. godine, a trudimo se da svake godine nešto promenimo ili dodamo kako bi posetioci uvek mogli da vide nešto novo - ističe direktor muzeja.

Četiri objekta – jedna priča

Danas Narodni muzej Kruševac nije samo centralna muzejska zgrada. U njegovom sastavu su i Kuća Simića, Umetnička galerija i Memorijalni centar Slobodište.

Kuća Simića posetiocima dočarava život građanskog Kruševca sa kraja 19. i početka 20. veka.

- U Kući Simića možete videti kako su izgledale sobe, saloni, trpezarije, odeća i predmeti svakodnevnog života. Atmosfera je zamišljena tako da posetioca vrati u prošlost - kaže Pantelić.

Poseban značaj ima i Umetnička galerija, smeštena u reprezentativnoj kući porodice Ljotić, podignutoj u stilu secesije tridesetih godina prošlog veka.

- U pitanju je zgrada iz tridesetih godina 20. veka, koja je pripadala trgovačkoj porodici Ljotić. Porodica Ljotić cincarskog je porekla i u bliskom srodstvu sa čuvenim glumcem Batom Paskaljevićem. Kuća je sagrađena u stilu secesije i do danas je zadržala duh vremena u kome je nastala. Zgradu je za potrebe Umetničke galerije tadašnja SO Kruševac otkupila, sa pratećim objektima, 1984. godine, a sama Galerija postoji još od 1962. godine. Do 1970/71. godine funkcionisala je kao zasebna radna organizacija da bi od tad postala deo Narodnog muzeja u Kruševcu – pojašnjava Pantelić.

Četvrti objekat je Memorijalni centar Slobodište, jedan od najznačajnijih memorijalnih kompleksa u Srbiji, koji je od 2023. godine dobio novu stalnu postavku.

- Memorijalni kompleks i tzv. Dom Slobodište osnovani su po projektu arhitekte Bogdana Bogdanovića i Svetislava Živića, a po ideji Dobrice Ćosića i radili su od 1979. godine kao zasebna radna organizacija. Ova radna organizacija bila je zadužena za organizaciju jedne od najznačajnijih manifestacija SFR Jugoslavije, tzv. Svečanosti slobode, koja se u Kruševcu održavala od 1965. sve do 2000. godine. Od 1991. godine Slobodište je vraćeno u okvir Narodnog muzeja u Kruševcu – kaže Pantelić i napominje da je igrom slučaja, odluka o osnivanju Muzeja NOB-a, koji danas nosi naziv Narodni muzej u Kruševcu, doneta je na dan kad Srpska pravoslavna crkva proslavlja Sv. Nikolu, pa je taj praznik uzet kao krsna slava ustanove.

Više od 23.000 predmeta

U muzejskim fondovima danas se čuva više od 23.000 predmeta, a na pitanje koja je zbirka najvažnija, Pantelić kaže:

- Pre svega, sve su nam zbirke jednako važne.

Uz to pojašnjava da je Narodni muzej u Kruševcu muzej kompleksnog tipa, te da čuva preko 23.000 predmeta u okviru arheološkog, istorijskog, etnološkog i odeljenja istorije umetnosti.

Arheološke zbirke svedoče o životu na ovim prostorima od najranijih vremena. Odeljenje ima tri zbirke, podeljene hronološki, istorijsko dve, sa istim kriterijumom podele, kao i podzbirku kulturne istorije. Odeljenje istorije umetnosti takođe ima tri odvojene zbirke, od kojih je jedna deo Umetničke galerije. Etnološko odeljenje sastoji se od etnološke zbirke, a postoji i izdvojena prirodnjačka - geološka - zbirka.

- Sadrže nalaze počev od starčevačke i vinčanske kulture, preko antike, pa sve do srednjovekovnog perioda i vremena posle pada Kruševca pod tursku vlast - objašnjava direktor.

Istorijske zbirke čuvaju dragocena svedočanstva o razvoju Kruševca i Rasinskog okruga, dok etnološka zbirka predstavlja tradicionalni život, narodnu nošnju, zanate i svakodnevicu stanovništva ovog kraja.

- Istorijske zbirke čuvaju čitav niz predmeta koji se tiču istorije Rasinskog okruga. Podeljene su hronološki, do 1878. godine, odnosno do Berlinskog kongresa i sticanja nezavisnosti Kneževine Srbije i od 1878. godine. Zbirci koja pokriva period do 1878. godine pridružena je i podzbirka kulturne istorije, koja sadrži niz fotografija iz privatnog života grada, te predmeta značajnih ličnosti, poput Milosava Braljinca, kao i drugih predmeta koji su oblikovali život Kruševca i Kruševljana. Treba pomenuti legat Stanislava Biničkog kao deo istorijske zbirke Novog veka. Slično važi i za etnološku zbirku koja čuva odeću, predmete za svakodnevnu i zanatlijsku upotrebu - detaljnije razjašnjava direktor muzeja.

Posebnu pažnju privlači i prirodnjačka, odnosno geološka zbirka.

- U njoj se čuvaju primerci prirodnog bogatstva Srbije, ali i delovi praistorijskih životinja – mandibula i zubi mastadona - dalekog pretka slona - pronađeni u podjastrebačkom kraju, fosilni ostaci praistorijske kornjače i pećinskog medveda - kaže Pantelić, dodajući i da se ovde može naći niz primeraka prirodnog bogatstva cele Srbije, uključujući i pojedine vrste kamena iz Trepče, ili primerke belovodskog peščara.

Od kneza Lazara do bronzanog mača

Među brojnim eksponatima izdvajaju se oni koji su povezani sa srednjovekovnom prestonicom Srbije i vremenom kneza Lazara.

- Neki od najzanimljivijih predmeta svakako su oni koji se tiču Lazarevog grada i doba kneza Lazara, poput replike odežde u kojoj je knez Lazar sahranjen - ističe direktor muzeja.

Posetioci mogu videti i kolekcije naoružanja iz perioda Srpske revolucije, Prvog i Drugog svetskog rata, ali i jedan izuzetno redak arheološki nalaz.

- Jedinstven je mač iz bronzanog doba pronađen u isušenom koritu Zapadne Morave kod sela Koševi. Slični mačevi predstavljaju veliku retkost, a dodatni značaj ovom nalazu daje činjenica da su slični primerci uglavnom pronalaženi u gornjem toku Dunava -naglašava Pantelić.

U stalnoj postavci mogu se videti i razvoj enterijera, odeće, kulture stanovanja, kao i brojni predmeti koji svedoče o životu Kruševljana kroz različite istorijske epohe.

Uloga muzeja u savremenom društvu

Prema rečima direktora, uloga muzeja danas daleko prevazilazi čuvanje starih predmeta.

- Uloga muzeja jeste da prikupi, zaštiti i prezentuje pokretno kulturno nasleđe. Što se više razvija adekvatna prezentacija kulturnih dobara, utoliko više jača i uloga muzeja u savremenom društvu - kaže Pantelić.

Zbog toga muzej organizuje brojne izložbe, radionice i edukativne programe za različite kategorije posetilaca.

- Konstantno unapređujemo načine prezentacije i komuniciranja poruke koju muzejski predmeti šalju. Osoblje se stalno stručno usavršava kako bismo bili bliži publici i savremenim tokovima muzeologije - dodaje on.

Muzej sarađuje i sa građanima koji žele da sačuvaju porodičnu baštinu.

- Na taj način čuvaju se predmeti koji imaju muzealnu vrednost, a istovremeno su deo nečije porodične istorije. Kroz to se i sadašnje i buduće generacije dodatno vezuju za značaj postojanja muzeja - objašnjava direktor.

Poziv građanima

U muzeju ističu da se o izložbama i drugim programima građani mogu informisati putem društvenih mreža i zvaničnog sajta ustanove.

Ipak, kako kaže Nikola Pantelić, nijedan tekst ne može u potpunosti dočarati bogatstvo koje se čuva u muzejskim zbirkama.

- Mnogo vremena bi trebalo da se ispriča sve o svim eksponatima u našoj stalnoj postavci. Stoga pozivamo sve sugrađane da dođu i posete Narodni muzej u Kruševcu.

A upravo će naredni tekstovi u okviru serijala „Muzejske priče Kruševca“ otkrivati priče koje stoje iza najvrednijih predmeta, arheoloških nalaza i ličnosti koje su obeležile prošlost Kruševca i Rasinskog okruga.

J. Marković

PRVI ŠKOLSKI DAN: VIŠE OD 20.000 UČENIKA U ŠKOLSKIM KLUPAMA, PRVACI POSEBNO SVEČANO DOČEKANI

ČESTITKA GRADONAČELNIKA KRUŠEVCA SVIM UČENICIMA ZA POČETAK NOVE ŠKOLSKE GODINE

POČELA NOVA ŠKOLSKA GODINA

VIŠE OD 20.000 UČENIKA 1. SEPTEMBRA U ŠKOLAMA RASINSKOG OKRUGA: ŠKOLE SPREMNE ZA POČETAK NOVE ŠKOLSKE GODINE

USPORITE, ŠKOLA POČINJE: VOZAČIMA SE UPUĆUJE APEL DA POSEBNO PAZE NA DECU

BRUSKI KOTLIĆ – MIRISI DOBRIH JELA I DRUŽENJE KRAJ JEZERA

U BUDUĆNOSTI JOŠ DUŽI TOPLOTNI TALASI, KAD MOŽEMO OČEKIVATI ZAHLAĐENJE

DANAS JE VELIKA GOSPOJINA

KRUŠEVAC OBEZBEDIO 10.000 DINARA ZA SVE OSNOVCE I SREDNJOŠKOLCE

VEČERAS NA KRUŠEVAČKIM BAZENIMA „ŽURKA 90-TIH“ ZA MAKSIMA